دانشگاه تهران مجله علمی "مدیریت فرهنگ سازمانی" 2423-6942 24 3 2026 09 11 The Model of Futures Culture in Defense Organizations and Strategies to Improve it الگوی فرهنگ آینده‌نگری در سازمان‏ های دفاعی و راهکارهای ارتقای آن 407 427 106176 10.22059/jomc.2026.401126.1008874 FA اسماء خوئینی ها گروه جامعه‏شناسی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران فرهاد نظری‌زاده استادیار، گروه فناوری و راهبرد، دانشکدة مدیریت و مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی مالک‌اشتر، تهران، ایران 0009-0001-2596-3335 مجید توسلی رکن آبادی دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکدة حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 09 14 Objectives: A forward-looking approach is a key and essential capability for all organizations operating in dynamic and complex environments. It is influenced by cultural values, beliefs, norms, and behaviors. By examining the underlying culture, this study aims to reveal the dimensions and components of a forward-looking culture within defense organizations, striving to identify and elucidate its existing characteristics, the reasons for its formation, and strategies for its enhancement. Methods: This research was conducted using a qualitative interpretive approach for exploratory-applied purposes. A mixed-method approach was employed for data collection, comprising a systematic literature review and semi-structured interviews. Data analysis was performed using thematic analysis. Sampling was purposeful, based on expertise and experience, and continued through interviews with 20 experts until theoretical saturation was achieved. To ensure the validity of the findings, member checking and inter-coder agreement methods were utilized. Findings: Analysis of the interview data, conducted in six stages, resulted in the extraction of 36 basic themes, 24 organizing themes, and 11 overarching themes: power-seeking, short-termism, ideological thinking, threat-orientation, (strategic) surprise, idealism, centralization, incremental evolution, conservatism, traditionalism, and past-orientation. The key findings from the thematic analysis were: the tension between certain characteristics, such as the challenge of adhering to traditions while adapting to future needs; the prominent role of organizational leadership in shaping a forward-looking culture; the need to strengthen and provide training in futures thinking; and the importance of considering the social dimensions of a forward-looking culture. Subsequently, the investigation into the "Causes and Factors Shaping the Existing Futures Culture" was conducted using thematic analysis. This process resulted in the identification of 78 basic themes, 19 organizing themes, and five main themes, namely: structural and systemic factors, cultural factors, knowledge- and skill-related factors, motivational factors, and communication-related factors. Finally, the examination of "Strategies for Improve Futures Studies Culture" yielded 80 basic themes, 23 organizing themes, and seven main themes. These propose strategies across several categories: structural and institutional strategies, cultural and discourse-based strategies, knowledge-based, educational, and skill-development strategies, motivational and incentive-based strategies, communication and networking strategies, operational and implementation strategies, and policy and governance strategies. Results: Based on the findings, the existing forward-looking culture, dominated by traditionalism, conservatism, and past-orientation, exposes the organization to strategic surprise. The root causes of this situation lie in structural-bureaucratic factors and knowledge-motivational deficiencies. In response, three operational actions are proposed: establishing a supra-organizational institution for monitoring future developments, implementing strategic dialogue programs for senior managers, and deploying incentive mechanisms for transformative projects. اهداف: آینده‌نگری قابلیتی کلیدی و ضروری برای همة سازمان‌ها در محیط‏های پویا و پیچیده محسوب می‏شود. آینده‏نگری متأثر از ارزش‌ها، باورها، هنجارها، و رفتارهای فرهنگی است. تحقیق حاضر با هدف آشکارسازی ابعاد و مؤلفه‌های فرهنگ آینده‌نگری در سازمان‌های دفاعی تلاش می‌کند ویژگی‌های موجود، دلایل شکل‌گیری، و راهکارهای ارتقای این فرهنگ را شناسایی و تبیین کند. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی‌ـ تفسیری و با هدف اکتشافی‌ـ کاربردی انجام شده است. روش گردآوری داده‌ها ترکیبی (مرور نظام‌مند پیشینه و مصاحبة نیمه‌ساختاریافته) و روش تحلیل از نوع تحلیل مضمون بود. نمونه‌گیری به ‌صورت هدفمند و برحسب معیار خبرگی و تجربه انجام شد و به کمک مصاحبه‌ با بیست خبره تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. برای اطمینان از اعتبار یافته‌ها، از روش بازبینی توسط مشارکت‌کنندگان و توافق بین کدگذاران استفاده شد. یافته‌ها: تحلیل داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها در شش مرحله منجر به استخراج 36 مضمون پایه، 24 مضمون سازمان‏دهنده، و نهایتاً 11 مضمون فراگیر یا اصلی در مورد «خصوصیات فرهنگ آینده‏پژوهی موجود» شد که عبارت‌اند از: قدرت‏طلبی، کوتاه‏مدت‏نگری، تفکر ایدئولوژیک، تهدیدمحوری، غافلگیری، آرمان‏گرایی، تمرکزگرایی، تکامل تدریجی، محافظه‏کاری، سنت‏گرایی، گذشته‏نگری. در ادامه، تحقیق دربارۀ «علل و عوامل شکل‏گیری فرهنگ آینده‌نگری موجود» به روش تحلیل مضمون منجر به یافتن 78 مضمون پایه، 19 مضمون سازمان‏دهنده، و 5 مضمون اصلی شد که عبارت‌اند از: عوامل ساختاری و سیستمی، عوامل فرهنگی، عوامل دانشی و مهارتی، عوامل انگیزشی، عوامل ارتباطی. نهایتاً بررسی «راهکارهای ارتقای فرهنگ آینده‏پژوهی» منجر به یافتن 80 مضمون پایه، 23 مضمون سازمان‏دهنده، و 7 مضمون اصلی شد که راهکارهای پیشنهادی را در چند دسته مطرح می‏سازد: راهکارهای ساختاری و نهادی، راهکارهای فرهنگی و گفتمانی، راهکارهای دانشی و آموزشی و مهارتی، راهکارهای انگیزشی و تشویقی، راهکارهای ارتباطی و شبکه‌سازی، راهکارهای عملیاتی و اجرایی، راهکارهای سیاستی و حاکمیتی. نتایج: بر اساس یافته‌ها، فرهنگ آینده‌نگری موجود، با غلبة سنت‌گرایی و محافظه‌کاری و گذشته‌نگری، سازمان را در معرض غافلگیری راهبردی قرار می‌دهد. علل این وضعیت در عوامل ساختاری‌ـ بروکراتیک و ضعف‌های دانشی‌ـ انگیزشی و ارتباطی ریشه دارد. در پاسخ و مبتنی بر نتایج تحقیق، راهکارها و اقداماتی پیشنهاد شد: موارد ساختار نظیر تأسیس نهاد فرادستگاهی برای رصد تحولات آینده، اجرای برنامه‌های گفت‌وگوی راهبردی و گفتمان‏سازی، استفاده از سازکارهای انگیزشی برای پروژه‌های آینده‏پژوهی و بهبود تعامل با جامعة نخبگانی داخلی و خارجی. https://jomc.ut.ac.ir/article_106176_f57179858e6abc62a2561367ff919c93.pdf