طراحی الگوی فرهنگ شهروندی اسلامی –ایرانی مبتنی بر روش فراترکیب و راهکارهایی برای توسعۀ آن

نوع مقاله: روش شناسی

نویسندگان

1 دکتری، دانشکدة مدیریت و حسابداری، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

2 استاد، دانشکدة مدیریت و حسابداری، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

3 استادیار، دانشکدة مدیریت و حسابداری، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

چکیده

با ورود به هزارة سوم، فرهنگ شهروندی به منزلة مقوله‌ای نوین و پرمناقشه بین صاحب‌نظران جامعه‌شناسی و دیگر حوزه‌های وابسته پدیدار شد. ازین‌رو، در سالیان اخیر اندیشمندان الگوهای متعددی از فرهنگ شهروندی برای جامعة مدنی غرب ارائه داده‌اند که این مدل‌ها با مبانی اسلامی‌ـ ایرانی جامعة ایران سازگاری چندانی ندارد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف ارائة الگوی فرهنگ شهروندی مبتنی بر مبانی اسلامی‌ـ ایرانی و بر مبنای مطالعه‌ای توصیفی‌ـ اکتشافی با رویکردی توسعه‌ای‌ـ کاربردی انجام شد. جامعة آماری پژوهش برای سنجش اعتبار محتوایی مدل شامل خبرگان و متخصصان فعال در حوزة فرهنگ و حقوق شهروندی در کشور بود. نمونة آماری به روش هدفمند قضاوتی به تعداد 15 نفر انتخاب شد. ابزار گردآوری داده‌ها شامل مطالعات عمیق کتابخانه‌ای و پرسشنامة خبرگانی بود. در نهایت، در این پژوهش، مبتنی بر روش هفت‌مرحله‌ای فراترکیب، الگوی فرهنگ شهروندی بر اساس مبانی اسلامی‌ـ ایرانی ارائه شد که شامل سه بُعد حقوقی و وظیفه‌ای و ارزشی شهروندی و سیزده مؤلفة اصلی است. همچنین، در پایان، راهکارهای توسعه و ارتقای فرهنگ شهروندی اسلامی‌‌ـ ایرانی ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آﺷﺘﻴﺎﻧﻲ، ملیحه؛ کوروش ﻓﺘﺤﻲ واجارگاه؛ محمد ﻳﻤﻨﻲ‌دوزی سرخابی (1385). «ﻟﺤﺎظ ﻛﺮدن ارزش‌ﻫﺎی ﺷﻬﺮوﻧﺪی در ﺑﺮﻧﺎمة درﺳﻲ ﺑﺮای ﺗﺪرﻳﺲ در دورة دﺑﺴﺘﺎن». ﻧﻮآوری آﻣﻮزﺷﻲ، س 5، 17: صص 67ـ 92.

ابن خلدون (1352). مقدمه، ترجمة محمدپروین گنابادی، بنگاه نشر و ترجمة کتاب.

پروار، حمیدرضا؛ بابک شمشیری؛ محمد مزیدی (1395). «بررسی ظرفیت روشن‌فکری دینی متأخر ایران در تحقق تربیت شهروندی مدرن»، فصلنامة علوم تربیتی دانشگاه چمران اهواز، س 23، 6 (2): صص 77ـ 104.

پوپر، کارل (1380). جامعة باز و دشمنان آن، ترجمة عزت‌الله فولادوند، تهران، خوارزمی.

پورهاشمی، عباس (1389). آشنایی با حقوق و تکالیف شهروندی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، تهران، معاونت تدوین، تنقیح، و انتشار قوانین و مقررات ریاست‌جمهوری، صص 55ـ 68.

جاوید، محمدجواد؛ محمود ابراهیمی (1392). «تکالیف شهروندی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، بررسی‌های حقوق عمومی، س 2، ش 2: صص 25ـ 46.

حسینی، سید سلیمان (1392). «چالش‌های فرهنگی جهان اسلام (تفاوت تعریف در فرهنگ اسلامی و فرهنگ غرب»، پروژة کارشناسی کلام اسلامی و دانش‌پژوه دورة عالی رسانة جامعة المصطفی العالمیه.

دلانتی، جرارد (1386). دانشدرچالش: دانشگاهدرجامعۀ دانایی، ترجمة علی بختیاری‌زاده، تهران، پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

روشه، گی (1376). جامعه‌شناسیتالکوتپارسونز، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران، تبیا.

رفیعی، کامبیز؛ حیدر لطفی (1389). «آموزش شهروندی و نقش آن در تحقق و دست‌یابی به توسعة پایدار شهری»، جغرافیای انسانی، س 2، ش 4: صص 1ـ 12.

شاه‌طالبی، بدری؛ آذر قلی‌زاده؛ سعید شریفی (1388). «تدوین مؤلفه‌های فرهنگ شهروندی در حیطة ارزش‌ها و هنجارها برای دانش‌آموزان دورة تحصیلی راهنمایی»، رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، س 2، ش 5، صص 58ـ 59.

فاطمی‌نیا، سیاوش (1386). «فرهنگ شهروندی: محصول و محمل حاکمیت خوب، سازمان کارا و شهروند فعال»، رفاه اجتماعی، س 7، ش 26، صص 145ـ 168.

قنبری، نوذر؛ هابیل حیدرخانی؛ مسلم رستمی (1395). «بررسی رابطة بین هویت ملی و هویت دینی با پایبندی به فرهنگ شهروندی در شهر کرمانشاه»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، س 6، ش 19: صص 175ـ 204.

قلتاش، عباس (1391). تربیت شهروندی (رویکردها و دیدگاه‌ها و برنامة درسی)، تهران، یادوارة کتاب.

کفاشی، مجید؛ اسماعیل کاوسی (1387). «تأثیر مدیریت امکانات شهری بر فرهنگ شهروندی»، مدیریت و برنامه‌ریزی شهری، مرکز مطالعات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، صص 38ـ 58.

گنجی، محمد؛ محسن نیازی؛ اسما عسکری کویری (1393). «تحلیلی بر فرهنگ شهروندی با تأکید بر آموزش‌های شهروندی»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، س 4، ش 12: صص 75ـ 100.

محمدی، محمدعلی؛ ملیحه شیانی؛ پیام روشن‌فکر (1389). «عوامل مرتبط با هویت شهروندی در شهر تهران»، رفاهاجتماعی، س 10، ش 38، صص 65ـ 88.

یوسفی، علی؛ مژگان عظیمی هاشمی (1388). «احساس شهروندی در مراکز استان‌های ایران»، جامعه‌شناسی ایران، د 9، ش 3 و 4: صص 18ـ 38.

مهدوی، سید محمدصادق؛ علی عاشوری (1393). «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر ارتقای فرهنگ شهروندی (مورد مطالعه: شهر بوشهر)»، مطالعات توسعة اجتماعی، 6 (4): صص 23ـ 36.

نیازی، محسن؛ مرتضی جعفرپور برزکی؛ الهام شفایی‌مقدم (1393). «تبیین رابطة بین هویت‌های سه‌گانة فردی، اجتماعی، و ملی با میزان پایبندی شهروندان به فرهنگ شهروندی (مورد مطالعه: شهروندان شهر تهران در سال)»، مطالعات توسعة اجتماعی، 6 (4): صص 72ـ 85.

ﻧﯿﮏ‌ﻧﺎﻣﯽ، ﻣﺼﻄﻔﯽ؛ ﯾﺎﺳﻤﻦ ﻣﺪﺍﻧﻠﻮ (1387). «مدیریت: رهبری و مدیریت آموزشی»، س 2، ش 1، صص 125ـ 151.

هاشمیان‌فر، سید علی؛ محمد گنجی (1388). «تحلیلی بر فرهنگ شهروندی در شهر اصفهان»، جامعه‌شناسی کاربردی، س 20، 33 (1): صص 25ـ 44.

همتی، رضا؛ وکیل احمدی (1393). «تحلیل جامعه‌شناختی از وضعیت فرهنگ شهروندی و عوامل تبیین‌کنندة آن»، برنامه‌ریزی، رفاه، و توسعة اجتماعی، ش 18: صص 139ـ 182.

References

Banks, J. A. (2017). Failed Citizenship and Transformative Civic Education, Educational Researcher, 46(7), pp. 366–377.

Coffe´, H. & Lippe, T. (2009). Citizenship Norms in Eastern Europe, Published online Springer link from www.springer.com, pp. 479-496.

Dahlgren, P. (2009). Media and political engagement: citizenship, communication and democracy. New York: Cambridge University Press.

Desselle, S. P., Raja, L., Andrews, B., & Lui, J. (2018). Perceptions of organizational culture and organizational citizenship by faculty in U.S. colleges and schools of pharmacy, Currents in Pharmacy Teaching and Learning, 10(4), pp. 403-412.

Fateminia, S. (2007). Citizenship Culture: The Product and Provider of Good Governance, Effective Organization and Active Citizen, Social Welfare Quarterly, 7(26), pp. 51-68. (in Persian)

Finfgeld-Connett, D. (2006). Meta-synthesis of presence in nursing. Journal of Advanced Nursing, 55(6), pp. 708-14.

Ganji, M., Niyazi, M., & Askari Kaviri, A. (2014). An analysis of citizenship culture with emphasis on citizenship education, Urban Sociological Studies Quarterly, 12(3), pp. 75-100. (in Persian)

Ghanbari, N., Heidarkhani, H., & Rostami, M. (2016). Investigating the Relationship between National Identity and Religious Identity with Adherence to Citizenship Culture in Kermanshah, Journal of Urban Sociological Studies, 6 (19), pp. 175-204. (in Persian)

Hamatt, D. & Staeheli, L. (2011). Respect and Responsibility: Teaching Citizenship in South Africa High Schools, International Journal of Educational Development, 31.

Hashemianfar, A. & Ganji, M. (2009). An Analysis of Citizenship Culture in Isfahan. Quarterly Journal of Applied Sociology, 33 (1), pp. 25-44.

Hemmati, R. & Ahmadi, V. (2014). Sociological analysis of the status of citizenship culture and its explanatory factors. Journal of Planning, Welfare and Social Development. No. 18: pp. 139-182.

Hosseini, S. (2013). The Cultural Challenges of the Islamic World (The Difference of Definition in Islamic Culture and Western Culture. Undergraduate Project in Islamic Theology and Media Studies at al-Mustafa Al-Alamiye Community Media. (in Persian)

Javid, M. & Ebrahim, M. (2013). "Citizenship Duties" in the Constitution of the Islamic Republic of Iran. Quarterly Journal of Public Law Reviews, 2(1), pp. 25-46. (in Persian)

Joo Kwak, D. (2007). Challenges for Values Education Today: In Search of a Humanistic Approach for the Cultivation of the Virtue of Private Citizenship, Values Education and Lifelong Learning, Konkuk University, Seoul, Korea, pp. 147-159.

Kafashi, M. & Kawoosi, I. (2008). The Impact of Urban Facilities Management on Citizenship Culture. Journal of Urban Management and Planning, Center for Strategic Studies, Expediency Assembly, 5 (2), pp. 38-58. (in Persian)

Kerr, D. & Cleaver, E. (2004). Citizenship education longitudinal study: Literature Review- Citizenship education on year on – what does it mean? National Foundation for Educational Research. Research Report . RR 532.

Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity1. Personnel psychology, 28(4), pp. 563-575.

Lee, W, O. (1999). Qualities of Citizenship for the New century: Perception of Asian Educational Leaders. Paper Presented at the Fifth UNESCOACEID International Conference on Reforming Learning, Curriculum and Pedagogy. Bangkok, Thailand 13-16 DC.

Mahdavi, S. & Ashouri, A. (2014). Investigation of Social and Economic Factors Affecting the Promotion of Citizenship Culture (Case Study: Bushehr City). Journal of Social Development Studies, 6 (4): pp. 23-36. (in Persian)

Marshall, T. H. (1981). Afterthought on value - problems of welfare, New York: Routledge.

------------------ (1994). Citizenship and social class in Turner BS & Hamilton P. (Eds,). Citizenship: Critical concept. London: Routledge.

Miao, C., Humphrey, R. H., & Qian, S. (2018). A cross-cultural meta-analysis of how leader emotional intelligence influences subordinate task performance and organizational citizenship behavior. Journal of World Business. 53(4), pp. 463-474.

Niyazi, M., Jafarpour, B., & Shafaie Moghadam, E. (2014). Explaining the Relationship between Triple Individual, Social and National Identities with Citizen Adherence to Citizenship Culture (Case Study: Citizens of Tehran in the Year). Journal of Social Development Studies, 6 (4), pp. 72-85.

Oltay, E. (2017). Concepts of Citizenship in Eastern and Western Europe. European and Regional Studies, 11(6), pp. 43–62.

Parsons, T. (1965). Full citizenship for the Negro American. Sociological problem. Daetdalus, Vol. 94.

Parvar, H., Shamshiri, B., & Mazidi, M. (2016). Investigating Iran's Late Religious Intellectual Capacity in Realizing Modern Citizenship. Journal of Educational Sciences of Chamran University of Ahvaz. Twenty-third Year, 6 (2), pp. 77-104. (in Persian)

Rafiee, K. & Lotfi, H. (2010). Citizenship education and its role in realizing and achieving sustainable urban development. Journal of Human Geography, Second Year, 4(3), pp. 1-12. (in Persian)

Sandelowski, M. & Barroso, J. (2007). Handbook for synthesizing qualitative research. Springer Publishing Company.

Shah Talebi, B., Gholizadeh, A., & Sharif, S. (2009). Developing citizenship culture components in the area of values and norms for middle school students. Quarterly of New Approach to Educational Management, 2 (5). (in Persian)

Skogen, R. (2010). The Missing Element to Achieving a citizenship-as practice:Balancing Freedom and Responsibility in Schools Today,University of Alberta Interchange,Vol. 4, Springer 2010.

Tobias, R. (1997). The boundaries of education for active citizenship: institutional and community context, Secuter Aotearoa, New Zealand.

Turner, B. & Hamilton, P. (eds.) (1994). Citizenship: Critical Concepts, London: Routledge.

Turner, B. S. (2001). The erosion of citizenship. British Journal of Sociology, 52, 2, pp. 189-209

Unesco (2004). World Charter on the Right to the City, World Urban Forum Available at:www.portal.unesco.org.

Unesco (2010a). Citizenship education for the 21st century.Available from http://www.unesco.org/education/tlsf/TLSF/theme_b/mod07/ mod07task03/appendixhtm [Accessed 2010-01-27 4:42 pm].

---------- (2010b). Teaching and learning for a sustainable future, curriculum themes, Culture & religion for a sustainable future. available from: http://www.unesco. org/ducation/lsf/ TLSF/pdf/pdf_list.htm [Accessed 2010-03-17 10:35 am].

UNESCOAPNIEVE Sourcebook No. 2 for Teachers). International Encyclopedia of Curriculum. Pergamum pres.