الگوی فرهنگ آینده‌نگری در سازمان‏های دفاعی و راهکارهای ارتقای آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جامعه‌شناسی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی

2 عضو هیئت علمی و استادیار مجتمع مدیریت و مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی مالک اشتر

3 دانشیار علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی

10.22059/jomc.2026.401126.1008874

چکیده

با توجه به نقش فرهنگ در شکل‏دهی به طرز فکر و رفتار سازمان‏ها و جوامع از یک سو و اهمیت آینده‏پژوهی در ترسیم چشم‎‏انداز و مسیر پیشرفت به سمت آینده؛ این مقاله به دنبال آن است تا به کمک مطالعه ادبیات و بررسی تجارب و نظرات خبرگان، الگوی غالب فرهنگ آینده‌نگری موجود در سازمان‏های دفاعی را شناسایی و ارزیابی کند. دلیل انتخاب سازمان‏های دفاعی، آن است که سازمان‏های دفاعی حسب ماهیت و ماموریت شان باید تغییر و تحولات آینده را با دقت و حساسیت بالایی زیر نظر داشته باشند، به همین دلیل هم خاستگاه دانش آینده‏پژوهی عمدتاً سازمان‌های دفاعی هستند. تحقیق حاضر تلاشی است برای آشکارسازی ابعاد و مولفه‏های فرهنگ آینده‌نگری که از حیث روش، در بخش نظری متکی بر مرور ادبیات بوده و و در بخش میدانی از تحلیل مضمون بهره گرفته است. برای بررسی وضع موجود، با بیست و دو نفر از بنیانگذاران، افراد کلیدی، صاحبنظران و دست‏اندرکاران علمی و عملی عرصه آینده‏پژوهی دفاعی مصاحبه شده (تا رسیدن به اشباع نظری) و تحلیل یافته‏ها در سه بخش دسته‏بندی و به این شکل ارایه شده است: الف. ویژگی‏های فرهنگ آینده‌نگری موجود (شامل: نگرش به آینده، آمادگی برای تغییر و نوآوری، ویژگی سازمانی، نگرش به ریسک، نقش نخبگان و عوامل زمینه‏ای)، دلایل شکل‏گیری فرهنگ آینده‌نگری موجود (شامل: عوامل ساختاری، فرهنگ عمومی، دانش و مهارت، انگیزه، درک و تحلیل واقعیت)، و راه‏کارهای ارتقای فرهنگ آینده‌نگری (شامل: تقویت و تثبیت ساختارهای مربوط، آموزش و توانمندسازی، ترویج و اشاعه، ارتقای تعاملات و تجارب بین‏المللی، توسعه ابزارها و روش‏ها).

کلیدواژه‌ها

موضوعات