پدیدارشناسی لایه های علّیِ بروز رفتارهای شهروندی سازمانی در طول بحران COVID-19 در ایران؛ ارائه الگوی نوین رفتار شهروندی سازمانی

محمدی, بهنام; رهبر, امیرحسین; صدیقی, مجید

doi:10.22059/jomc.2026.412200.1008981

پدیدارشناسی لایه های علّیِ بروز رفتارهای شهروندی سازمانی در طول بحران COVID-19 در ایران؛ ارائه الگوی نوین رفتار شهروندی سازمانی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشجوی دکتری گروه مدیریت، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

² استادیار، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه بوعلی سینا همدان

³ استادیار گروه مدیریت، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان ، ایران.

10.22059/jomc.2026.412200.1008981

چکیده

بحران کرونا درایران علی‌رغم فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها،با بروز رفتارهای داوطلبانه و فداکارانه جامعه به فرصتی برای تقویت تاب‌آوری اجتماعی تبدیل شد.برای تبیین این پدیده،تحقیق حاضر با رویکرد کیفی و بابهره‌گیری ازترکیب دو روش پدیدارشناسی وتحلیل لایه‌لایه علّی باهدف ارائه الگویی بومی ونوین ازرفتارشهروندی سازمانی درمدیریت بحران کرونا انجام گردید.داده‌ها ازطریق مصاحبه با۵۰نفرازافراددارای تجربه کافی درمقابله بابحران کرونا،بررسی ۲۰ سندرسانه‌ای وبرگزاری سه پنل تخصصی با حضور۲۷خبره، گردآوری وباروش تحلیل مضمون درنرم‌افزارX-Mindکدگذاری شد.نوآوری محوری این پژوهش،فرارفتن ازنگاه وظیفه‌گرایانه کلاسیک وشناسایی الگوی نوین رفتار شهروندی سازمانی است که برخلاف الگوهای غربی،بر پایه پیوندمیان تجربه‌ی زیسته‌ی بحران و لایه‌های عمیق هویتی-ارزشی (جهادی) بناشده است.

نتایج نشان می‌دهد الگوی نوین رفتار شهروندی سازمانی، مبتنی بر آموزه‌های اسلامی و حرکت‌های جهادی مردم محور، سبک جدیدی در مدیریت بحران به شمار می‌آید که در لایه‌های مختلف معنایی و فرهنگی ریشه دارد. یافته‌ها نشان داد، دستاوردهای ملموس در لایه لیتانی به عنوان نشانه‌های تاب آوری و انسجام اجتماعی، سازوکارهای نهادی و مدیریتی در لایه سیستمی به عنوان هدایت کننده رفتارهای داوطلبانه و پایدار، چارچوب‌های ارزشی و اعتقادی در لایه جهان‌بینی به عنوان محرک کنش‌ها و روایت‌های نمادین، تمدنی و فرهنگیِ برگرفته از لایه استعاره‌ها و اسطوره‌های ملی و دینی به عنوان عوامل عمق بخش و استمراردهنده رفتارها، به منزله علل بنیادین شناسایی شدند. در مجموع ۴۸ مؤلفه استخراج و پس از اعتبارسنجی در پنل‌های تخصصی، مولفه‌های دارای فراوانی و توافق بالا در مدل نهایی تثبیت گردید و ارزیابی روایی و پایایی از طریق بحث و اجماع مکرر انجام شد تا انسجام و قابلیت اعتماد نتایج تضمین گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات